TÜRKiYE'DE KADIN HAREKETiNiN YÜZYILI KRONOLOJiSi

21 Nisan 2011 12:03

Türkiye’deki kadın hareketi aslında son yüzyılın değil son 150 yılın en önemli hareketi. 1843 yılında başlayan hareket günümüze kadar katlanarak ve şekil değiştererek geliyor. İşte Türkiye’de kadın hareketinin kronolojisi.

Kadın Eserleri Kütüphanesi Vakfı tarafından 2000 yılındaki ajandanın içinde hazırlanan Türkiye’de Kadın Hareketi’nin Yüzyıllık Kronolojisi Serpil Çakır ve Hülya Gülbahar tarafından hazırlandı.

www.kadineserleri.org

El Emeği Göz Nuru adlı fotoğraf

El Emeği Göz Nuru adlı fotoğraf

Fatma Aliye Hanım, Şair Nigar Hanım

1843

Kadınlar, ebelik eğitimi almaya başladılar. İstanbul'da Tıbbiye

Mektebinde başlayan eğitim iki yıllıktı. 1862'de Gülhane Parkı içinde bulunan bir bina doğum kliniği haline getirildi. Bu, ilk doğum kliniğiydi. 1895'te ebelik eğitimi programın hastabakıcılık dersleri dahil edildi. 1905'te Kadırga'da Ebe Mektebi ve Doğumhanesi açıldı.

1845

Kadınlara kadı önünde evlenme hakkı tanındı.

1847

Kız ve erkek çocuklara eşit miras hakkı tanıyan irade-i Seniyye yayınlandı.

1854

Tıbbiye Ebe Mektebi'nden mezun olan on islam ve yirmialtı hıristiyan kadın ebelik diplomalarını aldılar

1856

Köle ve cariye alınıp satılması yasaklandı.

1856

islahat Fermanı yayınlandı. Eğitim özel önem verilmişti. Her okul, herkese açık olacak, cemaatler kendi kültür ve yazılarına uygun okullar açabilecekler, fakat okulların programları ile öğretmenleri Meclis-i Maarifin denetiminde tutulacaktı.

8 Mart 1857

Dünya Kadınlar Günü. Ortaya Çıkışı hakkında üç ayrı görüş var: Birinci görüşe göre, 1857' de New York'lu dokuma işçisi kadınlar, düşük ücretleri, oniki saatlik işgününü ve artan iş yükünü protesto etmek için bir gösteri yürüyüşü yaptılar. Polis şiddet kullanarak yürüyüşü dağıttı. ikinci görüşe göre, ABD'li kadınlar 8 saatlik işgünü ve kadınların siyasal hakları için mücadele ederken, Şubat 1908' de Manhattan'lı iplik işçisi kadınların grev yapması ve polisin yine şiddet kullanmasıdır. Uçüncü görüş, 1909'da New Yorklu dokuma işçisi kadınların işten çıkarılmaları protesto etmek için fabrikayı işgal etmeleri, çıkan yangında 129 kadının hayatını kaybetmesidir. Başlangıcı hangi olay olursa olsun, bu mücadelenin anısına, ii. Enternasyonal'in 191O'dcki Kongresi'nde Clara Zetkin'in önerisiyle 8 Mart, Uluslararası Emekçi Kadınlar Günü olarak ilan edildi. 1910 yılından beri 8 Martlar tüm dünyada kadınlar için özel bir anlam taşıdı. Kadınlarınbaşkaldırısını simgeledi, birlikte bir güç olmanın, dayanışmanın anlamınıbugünlere taşıdı. 1960'lı yıllara dek sosyalistlerin kutladığı bir gün olan 8 Mart,1960'lı yıllarda yükselen feminizmin etkisiyle tüm kadınların, sadece emekçiolarak değil, hayatın tüm alanlarında, yaşanan ortak ezilmişliği ve mücadeleyisimgeleyen bir gün olarak kutlanıyor. Birleşmiş Milletler de 1975'te bugünü"Dünya Kadınlar Günü" olarak ilan etti.

1858

1858'de çıkarılan Arazi Kanunnamesi'nde mirasın kız ve erkekler arasında eşit olarak paylaştırılacağı hükmü yer aldı. Böylece kadınlar ilk kez miras yoluyla mülkiyet hakkını kazandı.

1858

Kızlar için ilk rüştiye mektebi (ortaokul) istanbul'da açıldı. Bu okulların amacı şöyle açıklanmıştı: "Okuyup yazmanın erkek ve kadınlarjçin elzem olup geçinmek için ağır işler gören erkeklerin ve işlerinde rahat etmeleri ancak kadınların dahi din ve dünyalarını bilerek kocalarının emirlerine itaat etmeleriyle ve istemediklerini yapmaktan sakınmalarıyla iffetlerini koruyup kanaat ehli olmalarıyla mümkün olacaktır."

1863

Nefise ve Fatma Hanım'lar ebeliği devlet memurluğu statüsünde statüsünde ve maaş karşılığı yapmaya başladılar.

28 Haziran 1869

Kadınlar için Terakki isimli haftalık bir dergi yayınlandı. Kadınlar için ilk sürekli yayın özelliği taşıyan derginin adı, dış kapakta Terakki, iç kapakta Terakki-i Muhadderat olarak geçiyordu.

1869

Maarif Nizamnamesi yayınlandı. Kadınların özellikle mesleki eğitimi için önemli sonuçlar verecek çalışmalar başlatıldı.

8 Şubat 1870

Kız öğretmen okulu Dar-ül Muallimat açıldı sınavla 32 öğrenci alındı.

1872-1907

Grevlerde kadınları görüyoruz. 1872-1907 tarihleri arasında örgütlenen 50 grevden 9'u kadınların çalıştığı dokuma iş kolunda gerçekleşti. Feshane grevinde eylemin örgütleyicisi ve yürütücüsü 50 kadın işçiydi.

23 Ocak 1873

Tersane işçilerinin grevine kadınlar da katıldı, eşlerirıe ve babalarına destek verdiler.

1873

İlk kadın öğretmenler Darülmuallimat'tan mezun oldular. 17 mezundan 6' sı inas rüştiyesine atandı. Bu mezunlar dikiş ve nckıs hocalığından sonra, Türk eğitimtarihine ilk mesleki eğitim almış kadın öğretmenler olarak geçtiler. Fahriye, Münire,Fatma, Nigar, Zehra ve Hatice Hanımlar bu öğretmenlerden bir kaçıdır.

27 Eylül 1875

Vakit yahut Mürebbi-i Muhadderat isimli haftalık bir kadın dergisi yayınlandı.

4 Kasım 1875

Ayine Dergisi Selanik'te yayınlanmaya başladı.

22 Ağustos 1876

Feshane'de çalışan 50 kadar Rum ve Ermeni kadın işçi, Babıali'ye yürüyüp sadrazama bir dilekes sundular ve ödenmeyen ücretlerinin ödenmesi için gereğinin yapılmasını istediler.

1877

ilk kadın romancı Zafer Hanım, Aşk-ı Vatan'ı yayınladı.

1878

Üsküdar'da Kız Sanayi Mektebi açıldı. Bunu 1879'da Aksaray ve

Cağaloğlu'ndaki okulların açılması izledi.

1879

Üsküdar'da Matmazel Zabel Hancıyan ve arkadaşları tarafından Azkaniver Naayuhyaç Ingerutyan adlı dernek kuruldu. Dernek Anadolu'daki Ermeni kadınların eğitimi için 15 yıldan çok faaliyet gösterdi. Anadolu' da 23 okul açtı.

1879

1879- 1880 öğrenim yılında ilk kez bir kadın Fatma Zehra Hanım, müdire oldu.

27 Mayıs 1880

Aile adlı dergi, aileye, kadınlara, çocuklara ve ev işlerine ait bir mecmua olarakyayınlandı.

1881

Refika Hanım, Dar-ül Muallimat'a müdür olarak atandı. ilk kadın öğretmenler olan Hatice ve Arnık nokış dersleri verdi; diğer derslere ise Nakiye ve Besime Hanımlar girdi.

Ocak 1882

istanbul'da insaniyet adlı kadınlara yönelik bir dergi çıkarıldı.

12 Kasım 1882

Hanımlar isimli aylık bir dergi çıkarıldı.

1882

Kadınlar ilk kez nüfus sayımlarında yer almaya başladılar.

1887

Sükülezor isimli yazarlarının tamamı kadınlardan oluşan bir kadın dergisi

yayınlandı. Sahibi: Arife Hanım'dı. Yazarlar: Münire, Fatma Nevber ve Arife idi.

28 Şubat 1887

Mürüwet Gazetesi'nin kadınlara yönelik çıkardığı Mürüwet adlı dergi yayın hayatına başladı.

21 Mart 1887

Beyoğlu Rum Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniyesi kuruldu.

1889

Ebuzziya Tevfik Bey, kadınlara ait bilgilerin yer aldığı Takvim-i Nisa'yı yayınladı.

1889

Parça Bohçası adlı dergi, ayda iki kez çıkma niyetiyle, Hatice Semiha ve Rebia Kamile tarafından yayınladı.

1891

Metot ve pedoqoji dersleri Ayşe Sıdıka Hanım tarafından verilmeye başlandı. Metod dersi daha önce, 1879' da Aristoklu Efendi tarafından ders olarak ancak bir sene verilmişti. Ayşe Sıdıka Hanım öğretmenliğinin yanı sıra Usul-i Talim ve Terbiye adlı bir kitap yazmıştı ve bu eseriyle bu alandaki "ilk"ler arasındaydı. Darülmuallimat'ta coğrafya, ahlak ve el işleri dersleri de vermişti.

1891

Haseki Nisa (Kadın) Hastanesi'nde pansumancı kadınlar Hatice ve Ayşe Hanım ve ebe Züleyha Hanım göreve başladılar.

1892

istanbul'da ilk özel doğum kliniği açıldı.

1893

Ulviye Mevlan (Civelek), Osmanlı döneminde kadın hakları mücadelesinin en önemli simge isimlerindendi. Suriye'de 1893'te doğdu, istanbul'da 1964'te yaşama veda etti. Kadınlar Dünyası dergisini çıkardı. Osmanlı Müdafaa-i Hukuki Nisvan Cemiyeti'ni kurdu

5 Ağustos 1895

Hanımlara Mahsus Malumat adlı dergi istanbul'da çıkarıldı.

1 Eylül 1895

istanbul'da Hanımlara Mahsus Gazete yayınlanmaya başladı. imtiyaz sahibi ibnülhakkı Mehmet Tahir' di. Müdireliğini ise Mehmet Tahir'in eşi Fatma ŞadiyeHanım yaptı.1.sayıdan 150. sayıya dek haftada iki kez; 150' den 612. Sayıya dek de haftalıkolarak yayınlandı. 25 Haziran 1908'te yayın hayatına son verdi.

1897

Fatma Aliye, Yunan savaşında yaralanan askerlere yardım amacıyla Cemiyet-i imdadiye'yi kurdu.

30Nisan 1898

Selanik'te, Şefkat-i Nisvan kuruldu. Dernek kurucusu Emine Semiye'ydi.

1905-1906

Afyon Belediyesi'nde Hayriye Hanım ebe olarak görevlendirildi.

24 Mart 1906

Alem-i Nisvan Dergisi, ismail Gaspirinski'nin çıkardığı Tercüman Gazetesi'nin ilavesi olarak Kırım'da, Bahçesaray'da yayınlandı. Yazıişleri Müdürü Gaspirinski'nin kızı Şefika Hanım'dı.

22 Ocak 1908

istanbul'da bir kadın edebiyat grubu olan Nisvan-i Heyet-i Edebiyesi kuruldu.

Şubat 1908

Kırmızı Beyaz Kulübü Selanik'te kuruldu. Jön Türklerin renklerini taşıyan kulübün amacı, kadınların aydınlanmasını sağlamaktı. Geniş bir kütüphanesi olan kulüpte çeşitli konferanslar düzenlendi, kadın konulu eserlerden yabancı dilden çeviriler yapılarak, bunların gazete ve dergilerde yayınlanmasına çalışıldı. Ayrıca resimve nakış eğitimi de verildi.

23 Temmuz 1908

II. Meşrutiyet ilan edildi. Ülkede laikleşme eğilimleri ve kadın konusunda

liberalleşme rüzgarları esmeye başladı. Selanik'te çıkan Mefharet adlı kadın dergisi, Meşrutiyetin ilanını kutlamak için "Yaşasın Millet Meclisi" yazdı. Böylece ilk kez Meclis-i Mebusan değil, "Millet Meclisi" deyimi kullanıldı.

23 Temmuz/31 Ekim 1908

istanbul, Selanik, lzrnir, Beyrut, Midilli, Samsun, Eskişehir, Konya, Bulgurlu,Edirne, Demirkapı, Gürnülcine, Foça, Kavala, Drama, Ergani, Balya, Karaaydın,Adana, Gevgeli, Manastır, Usküp, Varna ve Ereğli'de yüzü aşkın grev örgütlendi.Ekonomik bunalımın zorlu çalışma koşulları ile birleşmesine yönelik öfkenin yansıması olan grevlerde kadınlar önemli bir rol oynadı. Grevlerin kırka yakını,gıda, tütün, dokuma gibi kadınların çalıştığı iş kollarındaydı. Kavala ve Drama'daki 14.000 tütün işçisinin katıldığı grev, Vera adlı bir kadının önderliğinde örgütlendi. Kadınlar etkin olarak grev komitelerinde yer aldılar. işçi eşleri kadınlar da grevci kocalarıyla dayanışma içindeydiler. 1 Ekim 1908 izmir-Aydın demiryolu grevinde,grevcilerle güvenlik güçleri arasındaki çatışmaya kadınlar da katıldılar. Kadın işçilerin grevlerdeki etkinlikleri izleyen yıllarda da sürdü. 1910'da çoğu kadın olan Bursa'da 30 bin, Bilecik'te bin ipek işçisi greve gitti.

13 Eylül 1908

Türk ve Ermeni Kadınlar ittihat Cemiyet-i Hayriyesi kuruldu.

30 Eylül 1908

Demet Dergisi Selanik'te 'hanımlara mahsus musawer mecmua' olarak çıkmaya başladı. Sahibi Hakkı Bey, Başmuharriri ise Celal Sohir'di,

Eylül 1908

Mehasin adlı kadın dergisi istanbul'da yayınlandı.

13 Ekim 1908

Selanik'te Nadire Hanım tarafından Osmanlı Kadınları Şefkat Cemiyet i Hayriyesi kuruldu. Dernek üyelerinin topladığı eşyalar yoksul kadınlar yararına ŞefkatPazarları'nda satıldı. şefkat adıyla anılan bu dernekler daha sonra istanbul,Konya, Samsun, Edirne'de de kuruldu.

26 Ekim 1908

Kadın adlı dergi Selanik'te haftalık olarak yayınlanmaya başladı. Müdürü Enis Avni'dir. 1909 Mayısı'nda 30 sayı yayınlanan derginin sürekli yazarları arasındaSeniha Hikmet, Pakize Seniyye, Ayşe ismet ve Zekiye Hanım vardı.

10 Kasım 1908

Cemiyet-i Hayriye-i Nisvaniye Selanik'te, Zekiye Hanım tarafından kuruldu.Cemiyet, bir yardım derneğinden çok kız çocukların eğitimi için çalıştı. Okullaraçmak ve kız okullarına yardım etmek başlıca amaçtı.

8 Aralık 1908

Hizmet-i Nisvan Derneği Edirne'de Emine Semiye tarafından kuruldu.

16 Aralık 1908

Kadınlar II.Meşrutiyet'in ilanından sonra Meclis-i Mebusan toplantılarını izlemek için başvuruda bulundular. Kendilerinin bu toplantıları izlemelerine izin verilmemesi halinde, Avrupalı hemşireleri gibi gösteride bulunacaklarınıbildirdiler.

1908

Cemiyet-i imdadiye adlı dernek Fatma Aliye tarafından kuruldu. Başlıca amaç zor durumda olan kadınlara yardım etmekti.

1908

ittihat ve Terakki Cemiyeti kadınlara yönelik çeşitli dernekler kurdu. ittihat ve Terakki Kadınlar Şubesi, Teali-i Vatan Osmanlı Hanımlar Cemiyeti, Osmanlı Kadınları Terakkiperver Cemiyeti bunlardan bazılarıydı. ittihat ve Terakki Kadınlar Şubesi'nin 40 kadın üyesi vardı. Kadınlar mektupların gazetelere gizlice dağıtılmasında önemli sorumluluklar üstendiler.

12 Mayıs 1909

Osmanlı Kadınları Terakkiperver Cemiyeti, Fatma Pakize Hanım tarafından kuruldu.

1909

Teali-i Nisvan Cemiyeti, Halide Edip tarafından kuruldu. Cemiyetin başlıca amacı kadınları toplumsal hayata hazırlamaktı. istanbul Gedikpaşa'da bir dershaneaçıldı. Çeşitli dersler verildi. Özel ve paralı olan bu kurslarda kadınlar, okuma yazma, çamaşır imalatı, elişi ve ingilizce gibi değişik eğitim programlarına dahilolabiliyorlardı. Herkese açık konferanslar da düzenlendi.

1910

Selanik'te ittihat ve Terakki Cemiyeti'nin himayesinde ve Naime Yusuf Hanımbaşkanlığında Teali-i Veten-ı Osmanlı Hanımlar Cemiyeti kuruldu.

6 Nisan 1911

Musavver Kadın, istanbul'da Osmanlı hanımlarına yönelik haftalık dergi olarak yayın hayatına başladı.

24 Ağustos 1911

Kadın adlı kadınlara yönelik dergi, istanbul' da onbeş günde bir yayınlanmaya başladı. Bu dergide kadınların düzenlediği Beyaz Konferasların metinlerini bulmak mümkündür.

1911

Hilal-i Ahmer Cemiyeti Hanımlar Heyeti, özellikle Balkan Savaşı sonrası

Rumeli'den göçen kadınlara yardım edip, onların geçim problemlerini 'iş evleri' açarak çözmeye çalıştı. Dernek üyeleri ı. Dünya Savaşı sırasında cephe gerisinde hemşire olarak da yer aldılar.

1911

lstcnbul'da, Beyaz Konferanslar adıyla bir seri konferans bir konakta

düzenlenmeye başlandı. Fatma Nesibe Hanım'ın verdiği konferansıara ilgi büyüktü. 300 kadının katıldığı konferanslar üç ay kadar sürdü. Kadınların sorunları, kadınların ikincil konumları ve bunların nedenleri üzerinde duruldu. Erkek egemen düşünce biçimi ve sistem sorgulandı.

1911

Kızlar için ilk idadi açıldı. Böylece kadınlar lise ayarında eğitim alma imkanına kavuştular.

1912

Hilal-i Ahmer (Kızılay) Hanımlar Merkezi açıldı.

1912

Nezihe Muhiddin, Donanma Cemiyeti Hanımlar Şubesi'ni kurdu.

1912

Türk Ocağı'nda kadıniı erkekli toplantılar düzenlenmeye başlandı.

1912-1914

Balkan ve 1. Dünya Savaşı yıllarında kadınların geçim ve barınma sorunlarına 'çözüm aramayı amaçlayan dernekler arttı. Topkapı Fukaraperver Cemiyet-i Hayriyesi, Kadıköy fukarasever Hanımlar Cemiyeti, Himaye-i Etfal Cemiyeti, Müdafaa-i Milliye Cemiyeti, Donanma Cemiyeti Hanımlar Heyeti (1912). Topkapı Fukaraperver Cemiyet-i Hayriyesi 1 Şubat 1913'te kuruldu.

4 Nisan 1913

Kadınlar Dünyası yayınlandı. ilk yüz sayı günlük olarak, daha sonra haftalık olarak, savaş yıllarında ara verildiyse de 1921 yılına dek 9 yıl çıkarıldı. Dergininsahibi Ulviye Mevlan'dı. Yazı kadrosu, hatta mürettipleri bile kadındı. 'Kadınlarınhak ve hukuku tanınmadıkça erkek yazılarına yer verilmeyeceği ilkesi' kabuledildi. Dergide özellikle okur mektupları önemli bir yer tutuyordu. Bu yazılar gündemin ve yürütülecek politikaların içeriğini de belirliyordu. Dergi, dönemin feminist söylemini anlama açısından önemli bir yere sahiptir. Bir kaç sayı süren Fransızca ek de çıkarıldı. Kadınlar Dünyası, Osmanlı Müdafaa-ı Hukuk-u Nisvan

Derneği'nin yayın organı olarak da işlev gördü.

7 Nisan 1913

Kadınlar arasında yerli üretimi yaymak, yerli malı kullanımını teşvik etmek için Melek Hanım tarafından istanbul'da Mamulat-ı Dahiliyye istihlakı Kadınlar Cemiyeti Hayriyesi kuruldu. Bir terzihane açıldı. Kadınlara terzilik öğretiidi.Buradan dışarıya siporisle iş yapıldı. 30 kadının çalıştığı terzihanede bir çok terzi ustası yetişti. Hereke Fabrikası'yla işbirliği yapılarak bir sergi düzenlendi. Bir vapur kiralanarak kadınların Hereke Fabrikası'nı ziyaret etmeleri sağlandı.

Derneğin Siyanel adlı bir yayın organı vardı. Dernek savaş yıllarında istanbul'un çeşitli semtlerinde bulunan terzi atölyelerinde asker çamaşırı da dikti.

9 Nisan 1913

Osmanlı Türk Hanımları Esirgeme Derneği, Nezihe Muhittin tarafından kuruldu. Savaş sonucu kimsesiz kalan kadınların ve kız çocukların eğitimi için yardım vefaaliyetlerde bulunmak, konferanslar düzenlemek, biçki-dikiş el sanatları eğitimive uygulaması vermek, 'Şefkat Pazarları'nda bu ürünleri satmak, özellikle ıttihatve Terakki Kız Sanayi Mektebi'ne yardım etmek derneğin başlıca amaçlarıydı.

Nisan 1913

Selanik'te Tefeyyüz Cemiyeti kuruldu. Derneğin amacı kadınların toplumsal düzeyini yükseltmekti.

28 Mayıs 1913

Kadınların hak ve özgürlük taleplerini gündeme getiren, feminizm sözcüğünü kullanmaktan çekinmeyen Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-u Nisvan Cemiyeti kuruldu. Kurucusu Ulviye Mevlan'dı. Yönetim kurulunun her hafta toplanması ilkesi kararlaştırıldı. Dernek, yayın organı olan Kadınlar Dünyası Dergisi vasıtasıylakendini kamuoyuna duyurdu. Kadınların çalışma hayatına girmesi, eğitim görebilmeleri, toplumsal yaşamda yer alabilmeleri konusunda mücadele verildi. Bir 'Terzievi' açıldı, kadınların iş sahibi olmalarına çalışıldı.

13 Eylül 1913

Kadınlık Hayatı isimli dergi yayınlandı. Yazı işleri Müdürü Ernjne Seher Ali'ydi.

15 Eylül 1913

Maarif Nazırı Emrullah Efendi tarafından hazırlanan ilk Tedrisat-ı ibtidaiyekanunu yürürlüğe girdi. Kanunla ilk eğitimin zorunlu olması amaçlandı.

21 Eylül 1913

Kadınlar ilk kez bir kamu kuruluşuna girdiler. Osmanlı Müdafaa-i Hukuk-u Nisvan Cemiyeti üyelerinin başlattığı mücadele sonucu yedi kadın Telefon idaresi'negirdi. Bedra Osman ilk iş müfettişi olarak göreve başladı.

Eylül 1913

Kız Rüştiyeleri altı yıllık kız okulları haline getirildi. istanbul Aksaray'da Redif Paşa Konağı'nda ilk kız lisesi açıldı. 1915'te Bezm-i Alem Valide Sultan adını alarak Aksaray'daki Sultan Mahmut türbesi yanındaki binaya taşındı. Aynı yıl Münir Paşa Konağı'nda Kız Sanayi Mektebi açıldı. Daha sonra Çamlıca, Erenköy, Kandilli Inas Sultanileri açıldı.

18 Kasım 1913

Belkıs Şevket Hanım, Batılı ülkeler dışında Fethi Bey'in kullandığı tek motorlu,üstü açık bir tayyareye binme cesaretini gösteren ilk kadın oldu. Yeşilköy'denbaşlayan uçuş Bakırköy, Beyoğlu, istanbul Boğazı gibi bölgelerin üzerindendevam etti. Bu arada Belkıs Şevket Hanım uçaktan yanında getirdiği sepettebulunan kartları aşağı attı. Bu kartlarda, Osmanlı Mudafaa-i Hukuk-u NisvanDerneği üyesi olarak herkese selamlarını iletiyordu.

1913

Kadınlar sanayi istatistiklerinde yer almaya başladılar.

1913

Asker Ailelerine Yardımcı Hanımlar Cemiyeti kuruldu

1913

istanbul' da yabancı uyruklu kadınların kurduğu 200' e yakın üyesi olan Arbeilles (Balarıları) Grubu bir Fransız heykeltıraşın karısı olan Madam Pompardtarafından kuruldu.

7 Şubat 1914

Darülfunun Konferans Salonu'nda haftada dört gün olmak üzere kadınlara açık konferanslar verilmeye başlandı. Dersleri 700'e yakın kadın izledi. Kadın Hukuku,Kozmografya, Fenni Malumat, Umumi ve Kadın Hıfzısıhhası, Elişleri. Tarih, Evidaresi, Pedogoji başlıca derslerdendi.

1 Mart 1914

Şefkat Heyeti Konya'da kuruldu.

21 Mart 1914

Başyazarı Nigar Hanım olan Kadınlık adlı dergi haftalık olarak yayınlanmaya başlandı.

9 Nisan 1914

Hanımlar Alemi adlı edebi, sosyal, resimli bir kadın dergisi yayınlandı.

4 Haziran 1914

Kadınlar Alemi adlı edebi, sosyal, resimli bir kadın dergisi yayınlandı. Daha sonra, 1918 yılında adı Osmanlı Kadınlar Alemi olarak yayınına devam etti.

4 Haziran 1914

Siyanet adlı kadınlara yönelik dergi aylık olarak yayınlanmaya başlandı. Derginin Sorumlu Müdürü Zaime Hayriye Hanım'dı.

4 Haziran 1914

Seyyale adlı, kadınlara yönelik, ilmi, fenni, edebi ahlaki, felsefi mecmua yayınlandı.

16 Temmuz 1914

Kadın Duygusu isimli dergi yayınlandı. Sahibi Nigar Cemal'di.

12 Eylül 1914

Osmanlı Müdafa-i Hukuk-u Nisvan Cemiyeti üyelerinin çabaları ve "Kadınlar Dünyası" dergisinde yürütülen tartışmalar sonucunda istanbul' da inas Darülfünunu (Kadın Üniversitesi) açıldı. Böylece kadınların üniversiteye girebilmeleri mümkün oldu. Edebiyat, matematik, tabiat, başlıca üç fakülteydi. Uç yıllık eğitim veriliyordu.

1914

Biçki Yurdu istanbul Divan-ı Umumiye'de kuruldu. Üsküdar, Biga, izmir' de Behire Hakkı Hanım'ın müdürlüğünü yaptığı dershanede 5 sene içinde 900 öğrenci yetişti., bir mesleğe kavuştular.

1914

Topkapı Fukaraperver Cemiyet-i Hayriyesi kuruldu.

1914

Kadıköy Fukarasever Hanımlar Cemiyeti kuruldu.

1914

Konya' da kurulan Şefkat Heyeti, genç kızlara biçki-dikiş öğretmeyi amaçlayarak onları bu yolla meslek sahibi yapma projesi geliştirdi. Aynı yılda Behire Hakkı Hanım istanbul Divan Yolu'nda Bicki Yurdu isimli benzer bir ticarethane açtı. Biçki Yurdu'nun şubeleri Kadıköy, istanbul yakası gibi semtlerde açıldı. Biçki

metotla ilk kez burada gösterildi. Yurdun Biga ve İzmir'de de şubeleri vardı.

1914

Himaye-i Etfal Cemiyeti kuruldu.

1914

Şişli Kadın Hayır Derneği kuruldu.

1914

Beşiktaş Akaretler'de iHihad-1 Osmani lnos Mektebi açıldı.

1915

Celal Nuri ileri "Kadınlarımız"ı yazdı.

24 Ağustos 1916

Osmanlı Kadınları Çolışnrmo Cemiyet-i islamiyesi, Enver Paşa'nın himayesinde, dönemin erkek bürokratları tarafından kuruldu. Amaçları kadınlara istihdamolanakları açmaktı. Fatih, Üsküdar ve Beyoğlu'nda çorap ve fanila örücülüğü, elbise, dantel, beyaz iş gibi bölümleriri bulunduğu, sadece kadınların çalıştığıatölyeler açıldı. Dernek aracılığıyla kadınlar gönüllü olarak askere alındı vegeri hizmeHe çalıştırılmak üzere oluşturulan "Kadın işçi Taburları"nda görevyaptılar.

15 Nisan 1917

Bilgi Yurdu Müessesesi adlı kadınlara eğitim veren özel bir dershane kuruldu. Müdürlüğünü , eğitimci Ahmet Edip'in yaptığı dershanede kadınlara okumayazmave ingilizce, Fransızca, Almanca, piyano, ud, keman, bicki-dikiş, matematik, tarih, coğrafya gibi dersler veriliyordu. Derslere 14-50 yaş arası200 kadın devam etti. Dershanede yabancılara da Türkçe dersi verildi.

1917

Hukuk-u Aile kararnamesi çıkarıldı. Bu kararnamede aile hukuku dini esaslara dayalı olmakla birlikte kısmen laikleştiriliyordu. Eski uygulamalar tümüyle ortadan kalkmasa da kadınlar bazı yeni haklar elde etti: Evlenme ve boşanmalar devlet denetiminde olacaktı. Evlenme yaşı kadınlarda 17, erkeklerde 18 olarak

belirlendi. Kadın izin verirse, erkek ikinci bir eş alabilecekti. Kadına da boşanma hakkının tanınması, çok kadınla evliliğin sınırlanması gibi kuralları getiren kararname 1919'da yürürlükten kaldırıldı.

19 Ocak 1918

Amacını 'kadınlara hizmet olarak tanımlayan Erkekler Dünyası Dergisi, "sayfamız kadınlığın kadrü kıymetini ilim fen ve edebin ulviyetini takdir eden münevver Osmanlı gençleri asarına küsodedir" ibaresiyle yayınlandı.

2 Mart 1918

Asker Ailelerine Yardımcı Hanımlar Cemiyeti' nin Nuriye ismail (Canbolat) Hanım başkanlığında kuruldu. Cemiyet, Enver Paşa'nın eşi Naciye Sultan'ın himayesindeydi. Dernek, bir yıl içinde 6247 kişiye yiyecek dağıttı.

20 Mart 1918

Türk Kadını Dershanesi açıldı. Dershane'nin Müdüresi eğitimci Naima Hulusi Hanımdı. Dershanede yabancı dil, Türkçe ve musiki derslerinin yanı sıra konferanslar da verildi.

23 Mayıs 1918

Türk Kadını Dergisi, Müdür muallim Ahmet Halit tarafından kuruldu. Dergi on beş günde bir çıkıyordu.

Mayıs 1918

Halide Edip Sultanahmet Meydanı'nda konuştu.

20 Haziran 1918

Musiki Muhibbi Hanımlar Cemiyeti kuruldu.

1918

Müslüman Kadın Birliği, Süleyman Paşa'nın kızı Mediha Süleyman tarafından kuruldu. Dernek, yardım toplamak için piyangolar düzenledi, konferanslar organize etti. Sonraları genel bir sulh için çaba harcadığından adını Sulhperver Türk Kadınları Cemiyeti olarak değiştirdi.

1918

Sade Giyinen Hanımlar Cemiyeti kuruldu.

10 Kasım 1918

Darülbedayi'ye ilk kez kız öğrenciler alındı: Behire, Memduha, Beyza, Refika ve Afife (Jale)

1918

Himaye-i Etfal Cemiyeti'nin (Çocuk Esirgeme Derneği) Hanımlar Merkezi açıldı.

4 Ocak 1919

Genç Kadın adlı on beş günde bir çıkacak olan dergi istanbul'da yayınlandı.

1 Şubat 1919

inci adlı aylık kadın dergisi istanbul' da çıkarıldı. Sahibi Sedat Simavi idi. Haziran 1922'de Yeni inci olarak yeniden yayınlandı.

4 Nisan 1919

Müfide Ferid (Tek), Türk Kadını Dershanesi'nde Feminizm üzerine konferans verdi.Kürt Kadınları Teali-i Nisvan Cemiyeti istanbul'da Encum Yamulki tarafındankuruldu. Kürt kadın ve çocuklarına yardım etmek, bilgilendirmek, iş bulmak,okul açmak cemiyetin başlıca amaçları arasındaydı.

9 Aralık 1919

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Hukuk Vatan Cemiyeti Sivas'ta kuruldu. Çeşitli illerde şubeleri açılan derneğin başlıca amacı kadınlara milli mücadele doğrultusunda çalışmalar yapmak, kadınları Kuwa-i Milliye düşüncesi etrafında toplanmaktı.

10 Aralık 1919

Kastamonu'da üç bin kadın ulusal kurtuluş mücadelesini desteklemek, savaşa ve baskıya son vermek için bir miting düzenledi.

1919

Milli Mücadele' de kadınlar protesto gösterilerine katıldılar. Üsküdar, Sultanahmet, Kadıköy mitingleri kadınların işgalci devletlere protestolarının yükseldiği yerlerdir.Halide Edip, Naciye Hanım, Münewer Hanım bu mitinglerde çeşitli konuşmalar yaptılar

1919

Asri Kadın Cemiyeti kuruldu. Cemiyetin amacı, kadınların fikri ve toplumsal düzeyini yükseltmekti. 18-19 Mayıs 1919 tarihlerinde işgal devletlerine karşı üniversite öğrencileri ile birlikte protesto gösterilerine katılmışlardı.

1919

Sabiha Sertel Büyük Mecmua'yı çıkarttı. Sertel yazılarında kadın haklarını feminizme çok benzer bir şekilde savundu ve erkeklere karşı "kadınlık sınıfı"nın taleplerini dile getirdi.

1919

Kasaba (Turgutlu) islam Kadınlar Cemiyeti kuruldu.

10 Mart 1920

Çerkez kadınları bilgilendirmek için Çerkez ittihat ve Teavün Cemiyeti kuruldu. Dernek, Diyane isimli bir de dergi yayınladı.

7 Eylül 1920

Nadiye Hanım, Komünist Enternasyonalin Bakü'deki Doğu Halkları 1.Kongresi'nin 7.oturumuna katıldı. Doğulu hanımların hak talepleri üzerine Türkçe bir konuşma yaptı. Bu talepler beş maddeden oluşuyordu: Mutlak hak eşitliği; kadının erkeklerle birlikte bütün eğitim kurumlarından eşit şekilde yararlanması; kadının ve erkeğin evlilikte eşit olması, poligaminin ilgası; kadının istisnasız tüm kamu görevlerine ve yasama meclislerine kabulü; tüm köy ve kentlerde kadın haklarını koruma komitelerinin kurulması.

1920

ilk kez bir Türk Kadını Afife (Jale), "Yamalar" piyesindeki Emel rolüyle Kadıköy

Apolion Tiyatrosu'nda sahneye çıktı.

1920

Sedat Simavi'nin çıkardığı Kadınlar Saltanatı yayına başladı.

1920

Sultanahmet Mitingi'nde Naciye Hanım konuştu.

1920

ilk kadın avukatlardan Süreyya Ağaoğlu istanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydoldu.

1921

Kız öğrencilerin yaptığı boykot sonucunda istanbul Üniversitesi'ne bağlı inas Darülfünun'da (Kadın Universitesi) karma eğitim başladı. Cins ayrımını protesto eden kız öğrenciler, erkek öğrencilerin sınıflarını işgal ederek, erkeklerle birlikte derse girmeyi talep ettiler.

18 Şubat 1921

Nimet Cemil, "Yine Feminizm, Daima Feminizm" başlığı ile Kadınlar Dünyası'na bir yazı yazdı. Nimet Cemil yazısında şöyle sesleniyordu: "Birçok mühim şeyler vardır ki her millette mevcut olduğu halde birçok millette ismi hatta tercümesi bile yoktur. Telgraf, otomobil gibi. Binaenaleyh nisailik, nisaiyün tabirierine hiç

ihtiyaç hissetmiyoruz. Feminizm kelimesini aynen kullanmayıtercih ederiz. Varsın lisanımıza bir ecnebi kelime daha girmiş olsun ne zararı var. Yalnız feminizmin vücudu (varlığı) ve vücubu (gerekliliği) inkar edilemez".

8 Mart 1921

Türk Komünist Partisi'nin Ankara'da bir bağ evinde yapılan parti toplantısında 8 Mart Uluslararası Kadın Bayramının önemi Rahime Selimova ve Cemile Nuşirvanova tarafından vurgulandı.

17 Eylül 1921

Hanım isimli kadın, salon ve aile dergisi yayınlandı.

1921

Kurtuluş Savaşı'nda kahramanlık gösteren 12 kadına kahramanlık madalyası verildi.

1921

1914' de kurulan Sanayi-I Nefise mektebinin devamı olarak Sanayi-i Nefise Mekteb-i Ali kuruldu.

1921

Darülbedayi' de müslüman kadınların çalıştırılması yasaklandı.

1922

istanbul dışında da kız liseleri açılmaya başlandı. Önce izmir Kız Lisesi,ardından Ankara Kız Lisesi eğitime başladı.

1922

Tıp Fakültesi'ne kız öğrenciler alındı. Haydarpaşa Tıp Fakültesi'nde 10 kız öğrenci öğrenime başladı.

1922

ilk kadın doktor olan Safiye Ali, Nuruosmaniye'de muayenehane açtı. Safiye Hanım Almanya'da tıp tahsili yapmış, 1921 yılında mezun olmuştu.

1922

İzmir ve Ankara Kız Liseleri açıldı.

29 Ocak 1923

Mustafa Kemal izmir'de Latife Hanım ile haremlik selamlık uygulaması olmayan bir törenle evlendi. Ancak evlilik yürümedi ve bir yıl sonra ayrıldılar. İzmir'de düzenlenen 1. iktisat Kongresi'ne 7 işçi, 1 çiftçi kadın delege katıldı. İlk günkü oturumu 500 kadının izlediği kongrede kadın işçilere doğum öncesi ve

sonrasında 8 haftalık izin verilmesi, kadınların madeniyerde çalıştırılmalarının yasaklanması, işyerlerinde emzikhaneler açılması gibi kararlar alındı. Kongrenin 4.3.1923'deki kapanış konuşmasını Rukiye Hanım yaptı.

15 Haziran 1923

ilk kadın partisi olan Kadınlar Halk Fırkası istanbul'da kuruldu. Ancak 1909 tarihli Seçim Kanunu'nda kadınlara oy hakkı tanınmadığı için valilik partinin kuruluşuna onay vermedi. Partinin kurucuları arasında Nezihe Muhittin (başkan), Nimet Remide (ikinci başkan), Şukufe Nihai (genel sekreter), Kıbrıslı Aziz Hanım,

Seniye izzettin (muhasebeci), Zeliha Ziya, Matlube Ömer (veznedar), Halet Şükrü, Muhsine Salih, Seniye Emrullah Tuğrul, Naile Vehap, iffet ihsan yeraldı. Partinin başlıca amaçları kadın temsilcileri parlamentoya göndermek ve kadınların sosyal ve ekonomik sorunlarını çözmekti.

16 Haziran 1923

Süs, haftalık edebi hanım mecmuası olarak çıktı. Derginin Sorumlu MüdürüMehmet Rauf, Başyazarıarı ise Mehmet Rauf, Muazzez Yusuf ve Hüseyin Remzi'ydi.

1 Temmuz 1923

Ev Hocası adıyla bir dergi yayınlandı. Dergide ev hanımlarına ve aile hayatına ilişkin konular işlendi.

29 Ekim 1923

Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Yeni cumhuriyet, Osmanlı siyasi rejiminden ve hukuksal yapısından farklı olarak ulusal egemenlik ilkesini savunuyordu. İzleyen süreçte kadınların toplumsal yaşamdaki konumunu etkileyen birçok yasaldüzenleme yapıldı.

1923

Cumhuriyetin kurulduğu yıl 6 yaş üstü kadın okur yazar oranı yüzde 0.4'tü. Bu oran 1927'de yüzde 4.6'ya, 1935'te yüzde 9.8'e, 1950'de yüzde 19.4'e ve 1990'da yüzde 70'e çıktı.

1923

Nazire Sedat adındaki Türk Kadını ilk kez "Balo Kaçakları" müzikalinde sahneye çıktı.

1923

Bedia Muvahhit ve Neyyire Nezir, Halide Edip'in Ateşten Gömlek eseriyle ilk kez beyazperdede göründüler.

5 Şubat 1924

Nezihe Muhittin'in başkanlığında Türk Kadınlar Birliği kuruldu. Kadınlar Halk Fırkası kurucuları, dernek için bu kez izin almayı başardılar. Dernek, Türk Kadın Yolu isimli bir dergiyi yayınlamaya başladı. Dernek Mart 1917'de tüzüğüne siyasal hak talebini dahil etti. Latife Bekir'in başkanlığı döneminde Kadın Sesi Dergisi yayınlandı.

3 Mart 1924

Tevhit-i Tedrisat Kanunu (Öğrenim Birliği) ile eğitim laikleştirildi, tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı. Kız ve erkek eşit haklarla birlikte eğitim görmeye başladılar.

8 Mart 1924

Dinsel yargı kuruluşları olan Şer' iye Mahkemeleri kaldırılarak yargı kuruluşları birleştirildi.

24 Nisan 1924

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk anayasası kabul edildi. "Her erkek Türk seçme ve seçilme hakkına sahiptir" ibaresi ilk anayasada da yer aldı.

20 Temmuz 1924

İlk kadın dişçi diplomasını aldı.

22 Ağustos 1924

Yargıçlığa atanmak isteyen Türkiye'nin ilk kadın hukukçularının başvurusu, Adalet Bakanı Mustafa Necati tarafından, bunun ileride sağlanacağı söylenerek reddedildi. Başvuran kadın hukukçular Bakanlık Ceza işleri Kalemi'nde görevlendirildi. Kadınlar yargıçlık için 1930'u beklemek zorunda kaldı.

15 Eylül 1924

Firuze isimli dergi, hanımlara mahsus haftalık edebi mecmua olarak yayınlandı.

1924

izmir Yardımcı Hemşireler Derneği, kadınlar için kimsesiz kadınlara yardım etmek amacıyla kuruldu. Bir sanatevi açıldı. Kimsesiz genç kızlara terzilik öğretilmeye çalışıldı. Temel eğitim verildi. Hasena Nalan, Cevriye lsrncil, Şadiye Süleyman dernek üyelerinden bazılarıydı.

16 Temmuz 1925

Kadın Yolu isimli dergi Türk Kadınlar Birliği'nin yayını olarak istanbul'da çıktı.

4 Eylül 1925

Türk kadınlarının da katıldığı ilk güzellik yarışması yapıldı.

25 Kasım 1925

Kıyafet Kanunu çıkarıldı. Fes ve peçe yasaklandı, şapka kabul edildi.

17 Şubat 1926

Medeni Kanun kabul edildi. Böylece erkeğin çok eşliliğini ve tek taraflı boşanmasını kabul eden şeriat hukukuna dayalı aile düzeninin yerini, bu konularda eşitlik getiren ama yerine erkeğin "reis" olduğu, kadının ev işlerinden sorumlu tutulduğu, ikametgah seçimi, çocukların velayeti konusunda karar verme hakkı gibi belli başlı hakların sadece erkeklere ait olduğu bir aile düzeni getirildi.

3 Haziran 1926

Çalıkuşu adlı dergi Trabzon' da yayınlanmaya başladı. Derginin Sahibi ve Müdürü Şefika Münir'di.

Ekim 1926

Asar-ı Nisvan Dergisi milli aile mecmuası olarak yayınlandı.

1926

ilk Türk kadın atletleri Galatasaraylı Nermin Tahsin, Emine Abdullah ve Mübeccel Hüsamettin atletizm pistine çıktı.

1926

Memurin Muhakematı Kanunu'nun 6.maddesiyle kamu yönetiminde kadınların çalışması yasallaştı.

1926

Çocuk Esirgeme Kurumu'nun kurucularından Hamiyet Hulusi Hanım en faziletli kadın seçildi.

Page 1 of 6 1 2 3 4

Foto Galeri ( Toplam: 5 fotograf)

Etiketler : TÜRKiYE'DE KADIN HAREKETiNiN YÜZYILI KRONOLOJiSi

REKLAM

Ziyaretçi Yorumları

Bu haber hiç yorumlanmamış.

Son Eklenen Özel Haber Haberleri

TÜRKiYE'DE KADIN HAREKETiNiN YÜZYILI KRONOLOJiSi

Son Eklenen Haberler

1 YILLIK KADINLAR

BU TOPRAĞIN KADINLARI

TÜRKiYE'DE KADIN HAREKETiNiN YÜZYILI KRONOLOJiSi
Türkiye’deki kadın hareketi aslında son yüzyılın değil son 150 yılın en önemli hareketi. 1843 yılında başlayan hareket günümüze kadar katlanarak ve şekil değiştererek geliyor. İşte Türkiye’de kadın hareketinin kronolojisi.